YEMENİCİLİK

Yemeni; üstü kırmızı veya siyah deriden, tabanı köseleden dikilen topuksuz ve çok sıhhatli olan ayakkabılardır. Yemeni yurdumuzun diğer yörelerinde yazmaya verilen ad olmasına karşılık yöremizde ayağa giyilen bir çeşit ayakkabıya verilen addır. Gaziantep’te yemeniciliğe “köşgercilik” yemenicilere de “köşger”, yemeni ustalarına da “köşger ustası” denilmektedir. Köşger kelimesi Farsça “keşfger” kelimesinden gelmiş olup ayakkabı yapan anlamına gelmektedir. Yemeni ilk defa Yemen de Yemeni-i Ekber isminde bir kimse tarafından icat edilmiş ve kendi ismini vermiştir. Daha sonraları yemeni Yemenden Halep’e Halep’ten Güneydoğu Anadoluya intikal etmiştir. Gaziantep, Şanlıurfa, Kahramanmaraş, Diyarbakır, Antakya ve Adana’ya kadar yayılmış olan yemeni yapımcılığı zaman içerisinde Gaziantep ve Kilis haricindeki diğer illerde tamamen bitmiştir. Yemeni esas olarak  gön ve yüz olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır. Gön manda ve sığır derisinden yapılmış olup, yere gelen kısım ile bunun üzerinde dana derisinden yapılmış taban kayışı ve bezlerden ibarettir. Yüz ise sırt ile birbirine birleştirilmiş ve çirişle yapıştırılmış sahtiyan ve meşinden oluşur.

  Yemeni yapımında 5 hayvan derisi kullanılır. 1- Alt taban manda veya sığır derisinden, 2- Yüzü keçi derisinden, 3- iç astar koyun derisinden, 4- İç taban sığır veya keçi derisinden, 5- Kenarı(sızı) oğlak derisinden yapılır.

Yemeni imalatında kesinlikle plastik madde kullanılmaz, tüm dikişler elle yapılır. ökçesiz olup tersinden dikilir, düz tarafı çevrilir ve asıl giyilecek durumunu alır.

Düz tarafı çevrildikten sonra kaplanır, etrafı düzgünce kesilip kalıptan çıkarılır kenar dikişi yapılır, satışa ve giyime hazır hale getirilir. Diğer ayakkabılarda ise bu özelliklerin çoğu bulunmaz. Yemeni sağlık açısından çok sıhhatli bir ayakkabıdır. Ayaklardaki mantar ve nasır oluşumunu, ayak parmakları arasındaki pişikleri önler. Yemeninin üst tabanı ile alt tabanı arasındaki kil insan vücudundaki elektriği toprağa verir ve insan vücudunu rahatlatır. Ayakta koku yapmaz. Çok gözenekli deriden yapıldığı için teri dışarıya verir. Yemeniler renklerine, büyüklüklerine ve şekillerine göre adlar alır.

Renklerine Göre

• Siyah          : Siyah yemeni, merkup, pantof, kulaklı
• Mor             : Annubi
• Kırmızı        : Gül şeftali ve nar çiçeği

Büyüklüklerine Göre

• Çocuk Yemenisi      : Metelik(28-29 numara)
• Küçük Hasbe           : 7 yaş için(30-31 numara)
• Büyük Hasbe           : 9-10 yaş için(32-33 numara)
• Vastani                     : (34-35 numara)
• Orta Ayak                 : (36-37 numara)
• Zegender                 : (38-39 numara)
• Ges                          : (40-41 numara)
• Lorba                       : (42-43 numara)
• Üzger                       : (44 numara)
• Uluayak                   : (45 numara)
• Zelber                      : Daha büyük ve hiçbir numaraya uymayan yemeniye verilen isimdir.

Şekillerine göre

• Halebi  : Modeli halepten gelmesi sebebiyle bu adı almıştır. İlk kullanılan modeldir.  Annubi ve güş şeftali renginde olur. Daha ziyade köylüler tarafından kullanılır.
• MERKUP       : Merkup yemeninin yüzü kısadır, kulaksızdır daha çok şehirde sosyal durumu iyi olanlar tarafından giyilir.
• BURNU SİVRİ           : Burnu yüze doğru kıvrıktır. Sahtiyan kısmı da kıvrılmıştır. Daha çok köylüler tarafından giyilir.
• KULAĞI UZUN : Ne burnu sivri gibi ayağı örtecek kadar kapalı ne de merkup gibi açıktır. Siyah annubi ve gül şeftali renginde olur daha çok şehirde giyilir.
• EĞRİ SİMLİ   : Yüzü  kısadır. Burnu sivri gibi yukarı kalkık ve kıvrıktır. Kenarda çatının bulunduğu kısım gümüş telle işlemelidir. Yemeni yapımında gön, sahtiyan, meşin, sızı kayış, iplik, mum, kiriş ve kil kullanılmaktadır. Yemeniye şekil veren araç ve gereçler ise kütük, muşta, keski, biz, iğne, bileği taşı, kösele taşı, kiy ölbesi, pazval, dikiş ağacı, direksen, peçkiç, huval, pusal, endaze ve kalıptır.